Dạo gần đây, mình cứ suy nghĩ mãi về ranh giới giữa việc "tận dụng công cụ" và "bị lệ thuộc vào công cụ". Có hai câu chuyện làm mình làm mình suy ngẫm nhiều điều.
1. "Nếu AI mất điện thì sao?"
Trong một buổi giao lưu, khi nhận được câu hỏi này từ sinh viên, bác Hoàng Nam Tiến (Cố chủ tịch tập đoàn FPT Software) đã đưa ra một lời cảnh báo rất sâu sắc. AI thực sự quyền năng, nhưng sự phụ thuộc quá mức đang âm thầm làm suy giảm năng lực cốt lõi của chúng ta. Nếu một ngày "mất điện", hiểu rộng ra là khi không còn công nghệ hỗ trợ, liệu chúng ta có còn giữ được khả năng tư duy độc lập và sự sáng tạo bản năng?
2. Ngọn đèn của anh mù
Và mình lại rất tình cờ được nghe câu chuyện từ sư thầy Minh Niệm: chuyện kể rằng có một anh mù luôn cầm đèn khi đi đêm để người khác không va vào mình. Anh tin vào ngọn đèn đến mức quên bẵng việc dùng gậy để dò đường hay lắng nghe tiếng động xung quanh, vốn là những bản năng sinh tồn của một người khiếm thị. Kết quả là, khi ngọn đèn tắt lúc nào không hay, anh vẫn tự tin bước đi và... bị người khác đâm sầm vào ngã lăn quay.
Cả hai câu chuyện trên gặp nhau ở một điểm: Năng lực tự thân mới là thứ cứu cánh cuối cùng.
- Chúng ta tin tưởng công cụ nhưng không chủ quan. Công cụ (ở 2 câu chuyện trên là AI hay ngọn đèn) giúp chúng ta đi nhanh hơn, an toàn hơn. Nhưng nếu quá tin vào chúng mà bỏ quên việc rèn luyện "cơ bắp" trí tuệ, chúng ta sẽ trở nên cực kỳ mong manh trước những biến cố.
- Bồi đắp năng lực cốt lõi cho bản thân. Dù công nghệ có tiến hóa đến đâu, kỹ năng tư duy phản biện, sự nhạy bén và khả năng giải quyết vấn đề bằng bộ não của chính mình vẫn là thứ không gì thay thế được.
- Đừng để mình trở thành "người mù" + "quáng" khi ngọn đèn công nghệ bỗng dưng vụt tắt. Hãy dùng AI để nâng tầm bản thân, chứ đừng để AI thay thế khả năng tư duy của chính mình. Liên tục tập luyện, liên tục trau dồi, vì năng lực nằm trong đầu chúng ta mới là thứ "pin" vĩnh cửu nhất.
Năng lực tự thân sẽ là "hệ thống điện dự phòng" khi những công cụ hỗ trợ ngoại cảnh sụp đổ.
- Đó chính là kỹ năng dò đường của anh mù.
- Là khả năng tính toán, phân tích và giải quyết vấn đề của bạn khi máy tính tắt nguồn.
Không ngừng bồi đắp năng lực tự thân không phải là để chống lại công nghệ, mà là để chúng ta giữ thế chủ động. Khi bản thân mạnh, công nghệ sẽ giúp đi xa hơn, nhưng khi bản thân trống rỗng, công nghệ chỉ khiến chúng ta thêm lười biếng và mong manh trước biến động.
Nguyên Dư
